Nieuws

Slaapstoornissen in het nieuws

Twee nachten overslaan is wel het maximum.

Zeker in vakantietijd lonkt de grens; we zoeken die op en overschrijden hem als het
even kan. Maar hoeveel hitte, kou, snelheid, honger en xtc kan de mens verdragen?
Een reeks over de rand. In dit deel: twee nachten overslaan is wel het maximum.

Wie geen minuut van zijn duurbetaalde vakantie verloren wil laten gaan en daarom
zowel de dag als de nacht plukt, komt zichzelf geheid tegen. Op zich houden we het
zonder slaap best een tijdje vol. Maar uiteindelijk zijn momenten van diepe rust
onmisbaar.

Het overtuigendst is dat aangetoond bij ratjes. Als die continu wakker worden
gehouden, sterven ze binnen een paar weken aan totale uitputting. Bij de mens zijn
vergelijkbare tests uitgevoerd. Om ethische redenen duren die weliswaar nooit langer
dan een dag of vijf, maar tegen die tijd is al goed te zien hoe het misgaat.

,,Mensen hebben gemiddeld acht uur slaap nodig', zegt Ries Simons, specialist in de
luchtvaartgeneeskunde bij TNO Technische Menskunde. ,,Mogen ze maar vijf uur slapen,
dan zie je al na de tweede nacht een verslechtering van hun geestelijke toestand,
vooral van hun alertheid. Als ze op een monitor iets in de gaten moeten houden, doen
ze dat een stuk slechter dan fitte mensen. Na de derde nacht is de terugval al
dertig procent, terwijl het slaaptekort dan nog relatief meevalt.'

Het gebrek aan aandacht uit zich onder meer in foutjes op de werkvloer.
Verkeersvliegers die te lang achtereen in touw zijn, maken verkeerde
brandstofberekeningen of een slordige landing. En werknemers die 's nachts boven het
controlepaneel van een kerncentrale hangen, missen vaker dan de dagploeg een
alarmlichtje.

Bij de concentratieproblemen voegen zich na enige tijd emotionele stoornissen.
Mensen met een oplopend slaaptekort worden labiel en zijn snel geprikkeld. Sommigen
huilen om het minste of geringste, anderen krijgen de slappe lach. ,,De reactie
hangt onder meer af van het vooruitzicht', zegt Simons. ,,Als je weet dat je na twee
of drie nachten weer mag slapen, hou je het redelijk vol. Heb je geen idee hoe lang
het zal duren, zoals bij militairen op een missie, dan krijg je al snel
motivatieproblemen of zelfs een depressie.'

Om de moraal en de inzetbaarheid van soldaten op peil te houden neemt men in
krijgssituaties vaak zijn toevlucht tot een pepmiddel als amfetamine. De Amerikanen
begonnen daar in de Tweede Wereldoorlog al mee. Ze gebruikten het ook veel in
Vietnam. De kunstmatige stimulator heeft als nadeel dat hij het vermogen tot
oordeelsvorming en zelfkritiek aantast, wat zeker in het oorlogsbedrijf kwalijk kan
uitpakken. Heel wat soldaten keerden bovendien verslaafd terug naar huis. Daarom
doet Simons onderzoek naar een alternatief middel: modafinil. Deze aan am-fetamine
verwante stof veroorzaakt geen verslaving of psychische bijwerkingen, maar
conserveert wel de alertheid.

Overigens veroorzaakt een slaaptekort niet alleen psychische maar ook lichamelijke
problemen. Al na twee wakkere etmalen neemt de spierkracht merkbaar af. ,,Je voelt
je steeds meer als een vaatdoek', weet Simons. Dit effect kan verrassend lang
aanhouden. Franse atleten die naar Amerika gingen, liepen daar vanwege hun jetlag
zelfs na vijf dagen nog minder hard dan thuis.

De oorzaak van dit alles ligt in een verstoring van de biologische lichaamsklok, die
onder meer de temperatuur en bepaalde hormoonspiegels reguleert. Deze klok volgt
normaal een vast dag-nachtritme. Het systeem verliest echter zijn regelmaat als
iemand niet meer slaapt. Algehele slapte is het gevolg. Ook het afweerapparaat werkt
er minder goed door, zodat ziekteverwekkers harder kunnen toeslaan.

Los daarvan krijgen slapeloze hersenen geen gelegenheid om zich te herstellen,
waardoor ze met de dag slechter functioneren. Zo laat de oog-handcoördinatie het
geleidelijk afweten. Ook de rest van het lichaam valt steeds lastiger te besturen.
Dat leidt tot klungeligheid en blessures, vooral onder sporters. ,,Ik weet niet hoe
lang het precies duurt voordat iemand zo zwak is dat hij zijn been niet meer kan
optillen', besluit Simons. ,,Maar na drie slapeloze nachten zijn mensen al duidelijk
minder inzetbaar. Daar ligt voor mij de grens.'


Bron: Trouw