Nieuws

Slaapstoornissen in het nieuws

Slaapfeitjes

ChronoMed > Slaapfeitjes

• Record

Het record non-stop wakker zijn is 18 dagen, 21 uur en 40 minuten. De Amerikaanse scholier kreeg last van hallucinaties, paranoia, verminderd zichtsvermogen, spraakproblemen, concentratieproblemen en geheugenverlies.

• ‘Wakker worden!’

Het is onmogelijk om te zeggen of iemand daadwerkelijk wakker is zónder metingen van hersenactiviteit. Mensen zijn namelijk in staat tot het doen van ‘microslaapjes’ met de ogen open en zelfs zonder dat zij zich daarvan bewust zijn.

• Als een blok in slaap

Wanneer men in minder tijd dan 5 minuten in slaap valt is dat meestal het gevolg een slaaptekort: men spreekt over slaapdeprivatie. De ideale inslaapduur is tussen de 10 en de 15 minuten. In dat geval is men moe genoeg om gemakkelijk in slaap te kunnen vallen, maar niet zo uitgeput dat men overdag in slaap valt.

• Baby? Gedaan met de rust!

Wist u dat met de komst van een baby de ouders in het eerste jaar tussen de 400 en de 700 uur minder nachtrust krijgen? Gelukkig slaan veel ouders zich er wel doorheen. Voor anderen resulteert dit ook na het eerste jaar in verkeerde slaapgewoonten waardoor meer structurele slaapproblemen kunnen ontstaan.

• Het blijft tenslotte je kind…

Eén van de beste voorspellers van insomnie op latere leeftijd is de ontwikkeling van verkeerde slaapgewoonten in de periode dat uw slaap onderbroken werd door uw kinderen. De echte slaapproblemen kunnen zich echter pas jaren later uiten.

• Milieubewust

De ontdekking van de REM-slaap (onze ‘droomslaap’) werd pas gedaan in 1953 toen voor het eerst continue EEG-registraties werden gemaakt van onze hersenactiviteit tijdens de slaap. De betrokken slaaponderzoekers deden dat tot die tijd niet omdat zij het zonde van het papier vonden. De REM-slaap beslaat ongeveer 2 uur (circa 25%) van onze nacht. De eerste REM-fase is gemiddeld na 90 minuten.

• Dream on…

Hoewel vroeger gedacht werd dat wij uitsluitend tijdens onze REM-slaap konden dromen, is inmiddels bekend dat wij ook in de zogenaamde nonREM-slaapfases dromen. De meeste dromen vinden echter tijdens de REM-slaap plaats. Het zou uiteindelijk best zo kunnen zijn dat wij gedurende onze hele nacht in meer of mindere mate blijken te dromen.

• “Wat ik nu gedroomd heb!”

Dromen tijdens de REM-slaap worden gekarakteriseerd door bizarre plots. Dromen die tijdens de andere fases van onze slaap voorkomen zijn de (herhaalde) dromen zonder al te gedetailleerde beelden die meer op gedachten lijken en meer realistisch zijn. Deze dromen kunnen bijvoorbeeld leiden tot de ongerustheid waar u uw autosleutels ook al weer had gelaten.

• Net een film

Tijdens de REM-slaap komen de meeste dromen voor. REM staat voor ‘Rapid Eye Movements’: snelle oogbewegingen. Bepaalde oogbewegingen tijdens onze REM-slaap blijken overeen te komen met specifieke bewegingen in onze droom. Het lijkt er dus op dat tenminste een deel van ons dromen erg lijkt op het kijken van een film.

• Ga er maar eens even voor liggen

Niemand weet zeker of ook dieren dromen. Wel weten we dat sommige dieren dezelfde slaapcyclus hebben als mensen, dus ook de REM-slaap, onze droomslaap. Olifanten bijvoorbeeld. Tijdens hun non-REM slaap slapen ze gewoon staande, maar voor hun REM-slaap gaan ze liggen.

• Onthouden of vergeten

Sommige wetenschappers denken dat we dromen om informatie in ons geheugen vast te kunnen leggen. Andere wetenschappers denken juist dat we dromen om overlappende informatie te verwijderen, dus om te vergeten. Mogelijk zijn beide waar.

• Droombaby

De REM-slaap helpt bij de rijping van onze hersenen. Daarom vindt deze al heel vroeg – zelfs als we nog niet geboren zijn – plaats. Bij te vroeg geboren kinderen bestaat maar liefst 75% van hun slaap uit REM-slaap, dat is ongeveer 10 procent meer dan baby’s die op tijd geboren zijn. Bij dieren die van nature ‘prematuur’ geboren worden zie je hetzelfde. Een pasgeboren poes of hamster heeft bijvoorbeeld bijna uitsluitend REM-slaap.

• Lange dag

Het Britse Ministerie van Defensie is er in geslaagd het natuurlijke bioritme van soldaten te verlengen van ongeveer 24 uur naar circa 36 uur. Hierdoor kunnen zij langer wakker zijn. Dunne optische vezels met helder wit licht rond de ogen van de soldaten zorgde ervoor dat hun biologische klok misleid werd en suggereerde dat zij net waren opgestaan. Het systeem is voor het eerst in gebruik genomen door Amerikaanse piloten tijdens de bombardementen in Kosovo.

• Slaap er nog eens een nachtje over

Wanneer iemand 17 uur of meer achter elkaar wakker is, zijn de prestaties van diegene vergelijkbaar met iemand die 5 promille alcohol in zijn bloed heeft zitten. Een soortgelijk onderzoek toonde aan dat 4 á 5 dagen slaapgebrek overeenkomt met dronkenschap. “Met te weinig slaap nemen mensen beslissingen die zij anders nooit zouden nemen” aldus de onderzoekers.

• Rampzalige slaapproblemen

De rampen met onder meer de olietanker Exxon Valdez in Alaska, de kerncentrale in Chernobyl en de space shuttle Challenger zijn volgens onderzoekers toe te schrijven aan menselijke fouten waarin slaapgebrek een belangrijke rol speelde. Daarnaast is het bekend dat er in Nederland meer verkeersongevallen ontstaan door slaperigheid dan door alcohol.

• “Koppen dicht!”

Blootstelling aan te veel omgevingsgeluiden gedurende de nacht heeft een negatieve invloed op het leervermogen en op het immuunsysteem. Zelfs als de slaper zelf daar niets van merkt. Dit geldt met name voor het eerste uur en de laatste twee uur van de slaap. Ook al slaapt men niet korter of slechter: het kwaad is dan al geschied.

• Rouwverwerking

Veel mensen slapen in een periode van rouw slechter. Van slaappillen is bekend dat zij weliswaar het slapen kunnen vergemakkelijken, maar helaas zorgen zij ook voor het onderbreken van het rouwproces. Ook daarin blijken de moderne slaappillen niet te verschillen van de klassieke benzodiazepinen.

• Cool down

Om slaperig te worden moeten we afkoelen. Lichaamstemperatuur en de slaap-/waakcyclus in onze hersenen zijn nauw aan elkaar verbonden. Dit is waarom zomerse warmte kan zorgen voor een onrustige slaap. Bij jongere mensen is een huidtemperatuur tussen de 18 en de 30 graden uitstekend voor een gezonde slaap. Bij ouderen ligt dat tussen de 23 en de 25 graden. Dit is een van de redenen waarom ouderen meer slaapproblemen hebben.

• Slaapmutsje

Alcohol vergemakkelijkt het inslapen, maar zorgt er ook voor dat de slaap oppervlakkiger wordt en er een grote kans is op doorslaapproblemen. Daarnaast verkort alcohol de totale slaaptijd. Na vijf nachten slecht slapen verdubbeld de impact van alcohol. Twee glazen wijn na slechte nachten heeft het zelfde effect op het lichaam als vier glazen wijn na een normale nacht.

• Uitgeslapen apen

Mensen slapen gemiddeld drie uur korter dan (mens)apen, terwijl wij genetisch toch aan elkaar verwant zijn. De meeste primaten zoals chimpansees of resus-aapjes slapen gemiddeld 10 uur per nacht.

• Vreemde vogels

Als eenden in een omgeving leven waarin zij gevaar lopen aangevallen te worden door natuurlijke vijanden, dan kunnen zij een prima balans vinden tussen slaap en alertheid. Hun ene hersenhelft zal dan wakker zijn terwijl hun andere hersenhelft kan slapen. Ook dolfijnen beschikken over een dergelijk systeem. Handig hoor!

• Gevaarlijk knorretje

Ongeveer tien procent van alle snurkers hebben slaap-apneu: een aandoening waarbij men tijdens de slaap soms wel 300 keer stopt met ademhalen. Naast diverse klachten overdag veroorzaakt apneu significant hogere kans op een hartinfarct of beroerte.

• Snurker in Dromenland?

Snurken treedt alleen maar in de nonREM-slaapfases van onze slaap. De meeste dromen vinden juist plaats in onze REM-slaap. Iemand die ligt te snurken slaapt dus weliswaar, maar is dus niet in Dromenland.

• Heb ik genoeg slaap?

Over de optimale hoeveelheid slaap is veel te zeggen. Vooral belangrijk is te weten dat deze 'norm' enorm persoonlijk is en erg kan verschillen tussen individueën. Maar wilt u toch iets weten: kleine kinderen en tieners slapen gemiddeld net zoveel: circa 10 uur per nacht. De groep 65-plussers slapen relatief het minst: ongeveer 6 uur per nacht. Een 'gemiddelde' volwassene tussen de 25 en de 55 jaar slaapt iets minder dan 8 uur per nacht.

• Eerlijk delen..

Sommige onderzoeken wijzen er op dat vrouwen gemiddeld tot een uur méér slaap nodig hebben dan mannen. Ook is bekend dat de meeste vrouwen dat extra uur niet krijgen. In tegendeel zelfs, zeker als er ook kleine kinderen in het huishouden zijn blijken vrouwen zelfs vaak juist minder te slapen dan mannen. Mogelijk is dit één van de redenen waarom vrouwen vatbaarder lijken te zijn voor depressieve klachten.

• Pas op: vermoeidheid went snel!

Wie vaak vermoeid is went daar erg snel aan. Al na een korte periode zal de vermoeidheid aanvoelen als 'normaal'. Proefpersonen die vrijwillig blootgesteld werden aan een slaaptekort ervaarden een grote invloed ervan op hun alertheid, stemming, conditie en fysieke belastbaarheid. Maar wat bleek: al na een paar dagen waren ze zich er niet meer van bewust.

• Knop om

Vroeger ging men gewoon met de seizoenen mee. Uit een studie van dagboek-aantekeningen uit de Victoriaanse tijd – een periode vóór de uitvinding van de gloeilamp – blijkt dat men toen circa 10 uur per nacht sliep. De tijden van naar bed gaan en opstaan werden gewoon bepaald door de seizoenen. Tegenwoordig slapen we beduidend minder. Waarschijnlijk omdat wij met de lichtschakelaar kunnen bepalen hoelang onze dag duurt. Sinds de uitgebreide beschikbaarheid van het internet is onze slaapduur wederom afgenomen.

• Uurtje terug?

Als de wintertijd weer in gaat slapen gaan de meeste mensen wat langer slapen. Het langer slapen heeft onmiddellijke gevolgen voor de verkeersveiligheid. Canadees onderzoek wees uit dat dit meteen een daling van het aantal verkeersongevallen tot gevolg had, ondanks de gevaarlijkere weersomstandigheden. Ook om andere gezondheidsredenen pleiten sommige onderzoekers voor het afschaffen van de zomertijd.